Ben Horowitz: Tại sao một CEO kiêm sáng lập viên thì tốt hơn một CEO chuyên nghiệp?

Ben Horowitz – nhà đồng sáng lập quỹ đầu tư mạo hiểm Andreessen Horowitz nổi tiếng tại Menlo Park – đã đăng tải lên blog cá nhân một bài viết lí giải nguyên nhân ông và các đồng nghiệp thường cảm thấy an tâm hơn khi đầu tư vào các công ty mà người điều hành, tức CEO cũng đồng thời là người sáng lập ra nó.

Trên thực tế: Cách mà hầu hết những người khổng lồ công nghệ được sinh ra và lớn lên.

Sau đây danh sách các công ty công nghệ nổi tiếng và các CEO:

* Adobe—John Warnock

* Amazon – Jeff Bezos

* Apple – Steve Jobs

* Dell—Michael Dell

* EA—Trip Hawkins

* Hewlett-Packard—Dave Packard

* IBM—Thomas Watson, Sr. (*)

* Intel—Andy Grove (*)

* Microsoft —Bill Gates

* Motorola—Paul Galvin

* nVidia—Jen-Hsun Huang

* Oracle—Larry Ellison

* Siebel—Tom Siebel

* Sony—Akio Morita

(*) Tuy không phải sáng lập viên trên danh nghĩa nhưng Andy Grove và Thomas Watson, Sr mới chính là đầu tàu thật sự của Intel và IBM. Andy Grove là nhân viên thứ ba của Intel (hai người đầu tiên là Robert Noyce và Gordon E.Moore). Thomas Watson, Sr. gia nhập Computing Tabulating Recording với chức vụ General Manager và sau đó đổi tên công ty thành International Business Machines hay chính là IBM mà chúng ta biết đến ngày nay.

Những công ty công nghệ giàu tiềm năng ngày nay: Zynga (Mark Pincus), Facebook (Mark Zuckerberg), Twitter (Ev William), Workday (Dave Duffield and Aneel Bhusri) và Fusion-io (David Flynn) – cũng đều có CEO là sáng lập viên.

Các số liệu nghiên cứu rút ra từ trên 50 công ty công nghệ của Đại học Pennsylvania chỉ ra rằng các CEO kiêm sáng lập viên thường xuyên tỏ ra vượt trội so với các CEO chuyên nghiệp được thuê. Tất nhiên vẫn có một số ngoại lệ như Google và Cisco, tuy không đáng kể, và sẽ được nhắc đến sau.
Nguyên nhân cơ sở:

Nhìn chung, sự thành công có vẻ thường “khoái” các CEO-sáng lập viên hơn, tuy nhiên đó chỉ là một phỏng đoán vui vẻ. Hãy cùng phân tích và chỉ ra nguyên nhân các CEO-sáng lập viên lại tỏ ra vượt trội trong việc điều hành công ty? Và tại sao đôi khi các CEO chuyên nghiệp cũng đạt được thành tựu?
Công cuộc đổi mới

Công nghệ được tạo ra là để thay đổi cuộc sống. Các công ty công nghệ sinh ra bởi chúng làm cuộc sống trở nên hiện đại và tiện nghi hơn. Trong một vài giai đoạn, sẽ có một ai đó vượt lên và tạo ra đột phá. Một công ty khước từ sự thay đổi, cải cách, ắt sẽ không thể tồn tại được lâu.

Sự cái cách nằm ở vòng đời (chu kì) sản phẩm. Một CEO được đào tạo chuyên nghiệp rất giỏi tối đa, thay vì tìm kiếm, chu kì sản phẩm trong khi một CEO là sáng lập viên lại làm tốt việc tìm kiếm, thay vì tối đa, chu kì sản phẩm. Thêm vào đó, kinh nghiệm chỉ ra rằng việc dạy cho một CEO-sáng lập viên cách tối đa hóa thì dễ hơn nhiều dạy cho một CEO chuyên nghiệp cách tìm ra chu kì sản phẩm.

Nguyên nhân gây khó khăn cho sự cải cách đó là đôi khi, hầu hết những người có ý tưởng cấp tiến thường bị cho là … thần kinh không bình thường, bởi lẽ nhiều người quan niệm rằng: Nếu ý tưởng đó thật sự là sáng kiến, thì chắc chắn đã có người làm trước rồi chứ không đến lượt anh. Như vậy, nhà phát kiến thường bị phản đối nhiều hơn là tin tưởng.
Sự trở lại của Steve Job về Apple là một ví dụ tiêu biểu. Lúc bấy giờ, Apple đang thất thế trước phương thức tách rời sản xuất phần cứng và phần mềm. Khi đó Apple đã không thể cạnh tranh với Microsoft trừ phi đi sâu hơn vào chuyên môn bằng cách để lại phần cứng cho các nhà sản xuất và chỉ tập trung vào phát triển OS. CEO tiền nhiệm của Job là Gil Amelio cực kì tin tưởng vào điều này và đã quyết định thả phần cứng Mac cho các nhà sản xuất bên ngoài tham gia.

Khi Jobs quay về và hủy bỏ quyết định này, nhiều nhà phân tích đã cho rằng ông bị … khùng. Không chỉ phá tan quyết định về phần cứng và chiến lược dọc, Steve Jobs còn quyết đi tâm đi ngang, tạo ra các ứng dụng apps (iLife, iWork), các sản phẩm ngoại vi (iPod) và các chi nhánh bán lẻ.

Đến nay, thực tế đã chứng minh Steve Jobs đã không hề “khùng” như người ta đã tưởng nhờ vào những thành quả khi ông còn ngồi trên ghế CEO tại Apple. Điều mà Steve Jobs sở hữu chính là dũng khí của một nhà lãnh đạo và dám gạt bỏ tất cả những hoài nghi.
Phẩm chất của nhà cải cách – cái giả phải trả để tìm ra vòng đời sản phẩm

Ta liệu có băn khoăn khí chất lãnh đạo của Steve Jobs đến từ đâu và cụ thể là gì? Nhằm làm sáng tỏ, sau đây là 3 yếu tố mấu chốt để trở thành một nhà tư tưởng đổi mới tài ba:

* Kiến thức uyên bác

* Quán triệt tư tưởng

* Toàn tâm toàn ý

Những CEO-sáng lập viên thường sở hữu đủ cả 3 yếu tố trên trong khi những CEO từ ngoài đến thì không, bởi vì những lí do sau đây:
Kiến thức uyên bác

Để tìm ra hướng cải cách phù hợp, nhà sáng lập phải có sự hiểu biết sâu sắc trong nhiều lĩnh vực như công nghệ cần thiết, nhận định đối thủ tiềm tàng trong cả quá khứ, hiện tại và tương lai, thị trường trong tất cả các phân khúc … Kiến thức vững chắc sẽ tạo ra nền móng vững chắc để một công ty có thể được xây dựng trên đó mà không phải e ngại nguy cơ sụp đổ. Bao gồm:

* Kiến thức về con người và lý do mỗi nhân viên được thuê

* Kiến thức về sản phẩm và quyết định kĩ thuật được đưa ra

* Kiến thức về khách hàng và phản hồi từ những ngày đầu tiên

* Kiến thức vể điểm mạnh, yếu của code base

* Kiến thức về điểm mạnh, yêu của tổ chức
Đảm bảo trang bị đầy đủ những kiến thức trên cũng chính là đảm bảo sự vững chắc của công ty trong tương lai. Những kiến thức này là không thể thay thế hay thiếu sót. Thiếu chúng, một người dù hiểu biết cũng không thể có đủ dũng khí để thay đổi.
Quán triệt tư tưởng

Sự cải cách thường đòi hỏi phải vứt bỏ một cơ số những cơ sở nền tảng của công ty. Công ty càng vững chắc, càng có thâm niên, cải cách càng khó khăn, nhất là đối với các CEO chuyên nghiệp. Lòng tin cốt lõi trong công ty thường gắn bỏ rất chặt chẽ với những cơ sở nền tảng ấy. Nếu người muốn đổi mới là một CEO-sáng lập viên, đổi mới sẽ dễ dàng hơn phần nào, bởi anh/cô ta đã có sự tin tưởng nhất định trong công ty. Một ví dụ về sự bứt rễ khỏi những giá trị cũ để thay đổi sao cho hợp với công nghệ của thời đại mới hơn, đó là ngành sản xuất âm nhạc:
Ngành sản xuất âm nhạc lâu nay đã liên tục phân chia và biến đổi dựa trên công nghệ trong từng giai đoạn. Thực tế, người ta thường hay nhắc đến nó nhiều hơn dưới cái tên “nền công nghiệp thu âm”, bởi lẽ toàn bộ ngành sản xuất đã ra đời nhờ vào sự phát minh ra đĩa than. Trong một vài thập niên đầu, mỗi ca khúc không thể dài quá 3 phút bởi sự hạn chế công nghệ lúc bây giờ (kim đọc đĩa sẽ bị nhảy nếu rãnh đĩa quá nông). Một album được điều chỉnh sao cho vừa khít một đĩa than với tốc độ quay 33 1/3 rpm (vòng/phút). Trong thập niên 80s, sự ra đời của đĩa CD đã làm thay đổi hoàn toàn ngành công nghiệp thu âm và tạo ra sự bùng nổ khủng khiếp trong doanh số bán đĩa.

Dù sở hữu một lịch sử lâu đời nhưng quả thật ngành công nghiệp thu âm đã chậm trễ ít nhiều so với sự thay đổi công nghệ của thời đại mới: mạng Internet. Sở dĩ bởi khi Internet xuất hiện, các CEO xưa kia từng tạo ra các công ty thu âm hầu hết đã nghỉ việc hoặc qua đời. Những CEO mới thì lưỡng lự trước lựa chọn gạt bỏ những yếu tố cốt lõi xưa nay của ngành để thay hoàn toàn. Họ được đào tạo để thành thạo lèo lái những cỗ xe đang chạy chứ không phải đổi mới chúng, hoặc họ không có đủ dũng khí để từ bỏ cái cũ, tiếp thu cái mới; ở đây là công nghệ. Quá trình chuyển giao sẽ trơn tru hơn rất nhiều nếu người điều hành công ty cũng chính là người đã tạo ra đường lối cũ, bởi họ sẽ tỉnh táo hơn trước sự lựa chọn thay đổi hoặc đánh mất lợi nhuận. Một ví dụ rất tiêu biểu là Netflix, điều hành bởi Reed Hastings, đã từ bỏ ý tưởng cũ về việc chuyển DVD đến cho khách hàng và thay vào đó là truyền trực tiếp qua các thiết bị giải trí (Xbox360, PS3, Tivo, Wii …) và nhiều thứ khác nữa …
Toàn tâm toàn ý (cho mục tiêu dài hạn)

Các CEO-sáng lập viên thường đặt phóng tầm mắt của mình đi xa trong việc nhìn nhận lợi ích cho công ty. Đôi khi cảm tính của họ còn mạnh mẽ hơn lý tính. Thật sự phải nói rằng, công ty là thảnh quả cả đời của họ, vậy nên họ sẽ không để những mục tiêu ngắn hạn làm nó dần trở nên lệch lạc. Ngược lại, các CEO được đào tạo chuyên nghiệp là những người được trả tiền để làm việc, vậy nên họ cần những kết quả để chứng tỏ khả năng của mình, dẫn đến những lợi ích ngắn hạn. Bên cạnh đó, tiến hành cải cách thường sẽ không trả về kết quả sớm, thậm chí sẽ mất một, hoặc nhiều năm.

Mỗi một sự cải cách đều đỏi hòi công sức bỏ ra rất lớn. Ngoại trừ chi phí, doanh thu tụt dốc, phản hồi xấu thậm chí là chửi bới thậm tệ của khách hàng mỗi khi sự thay đổi diễn ra. Một ví dụ không lấy gì làm lạ đối với trường hợp này chính là Facebook. Chúng ta thường thấy CEO Mark Zuckerberg đặt cược mục tiêu dài hạn vào sự thay đổi. Anh đã nhận được nhiều phản hồi không lấy gì làm tích cực khi quyết định loại bỏ chức năng Feed vốn được cả trăm triệu người sử dụng; thêm vào đó là thay đổi chính sách bảo mật, nền tảng … Trong nhiều năm, anh tránh xa việc thu lợi từ những yếu tố gây cản trở trải nghiệm của người sử dụng.

"Ceo Facebook"
Bằng việc toàn tâm toàn ý vào những mục tiêu dài hạn, Mark nhiều lúc tự dấn mình vào “bể khổ”. Cánh báo chí thường xuyên đặt câu hỏi về phương thức kinh doanh của anh cũng như việc liệu Facebook có tạo ra được doanh thu đáng kể. Nhiều thông tin sai lệch rò rỉ trong quá khứ còn ác ý cho rằng Mark định bán công ty của mình, nhiều nhân viên quyết định nghỉ việc do page view và độ tăng lượng người dùng thấp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy rằng Mark đã hoàn toàn đúng. Tôi tự đặt câu hỏi rằng liệu có CEO được thuê nào có đủ can đảm để làm được như anh hay không?

Trên lý thuyết, mọi CEO chuyên nghiệp đều hoàn toàn có thể nhắm đến mục tiêu dài hạn, nhưng để đạt được điều này, họ buộc phải tạo ra cải cách và tiếp nhận 3 phẩm chất kể trên. Và sau đây là phần viết về những con người như vậy.
Ngoại lệ – Nhờ đâu mà những CEO chuyên nghiệp đạt được thành công?

Hai ngoại lệ mà chúng ta để đề cập ở đầu bài viết là CEO John Morgride của Cisco và Eric Schmidt của Google. Hãy phân tích nguyên nhân và cách thức để họ vượt qua được những chướng ngại cố hữu để đạt được thành công:
Eric Schmidt–Kết hợp ưu điểm của CEO-sáng lập viên và CEO chuyên nghiệp

 

Tại Google, Eric Schmidt không chỉ kéo dài tối đa vòng đời sản phẩm mà còn là tác giả của nhiều phát kiến hữu ích như Android và Google Apps. Để làm được điều này, anh đã liên hợp với các nhà sáng lập công ty và tiếp thu tri thức, tinh thần cũng như tầm nhìn xa trông rộng từ họ. Mặc dù điều này trông có vẻ hiển nhiên, nhưng thực tế để có thể chia sẻ quyền lực lãnh đạo là một điều vô cùng khó khăn, đòi hỏi người thực hiện phải bỏ ra vô số công sức thương thuyết, ngoại giao, gây dựng lòng tin cũng như làm vui lòng đối tượng được hướng đến. Không mấy ai có thể làm được điều này, vậy nên Eric Schmidt thực sự rất đáng được tuyên dương.
John Morgridge—Một tay làm nên tất cả

 

Một đoạn tiểu sử: John Morgide được Cisco thuê để làm CEO vào năm 1988, thăng chức thành chủ tịch năm 1995. Dưới sự lãnh đạo của John Morgide, Cisco doanh thu của Cisco tăng từ 5 triệu $ lên 1 tỷ $ và số nhân viên từ 34 lên đến 2250 người. Công ty chính thức ra mắt công chúng vào năm 1990.

John Morgide sở hữu nhiều phẩm chất đáng quý: thông minh, hiểu biết, cứng cỏi, dũng cảm, hướng đến tương lai và hơn hầu hết các CEO chuyên nghiệp khác, đó là tiết kiệm. Ông dành nhiều năm để xây dựng nên hình mẫu con người hoàn hảo của mình, sao cho thật nổi trội hơn các CEO khác. Bản thân là sự kết hợp của những phẩm chất ấy, không nghi ngờ gì việc John thu phục được lòng người ở Cisco và đưa công ty đi đến thành công. Đây là một ví dụ hết sức tiêu biểu minh chứng cho việc một CEO chuyên nghiệp cũng có thể tạo dựng một công ty công nghệ thành công, và đồng thời cũng là một ngoại lệ sáng chói.

Nếu may mắn, biết đâu bạn có thể sẽ gặp được John Morgidge thứ 2? Nếu có, hãy thuê anh ta ngay đừng chần chừ. Nếu không, sau đây là luật đầu tư: Nếu công ty đã tìm ra một chu kì sản phẩm lớn, thuê về một CEO chuyên nghiệp, anh ta sẽ mở rộng nó hết cỡ, nhưng sẽ không thể nào tìm ra cái tiếp theo. Nếu trong tay chưa có gì, đừng thuê họ.
Có phải mọi nhà sáng lập đều có phẩm chất làm CEO?

Không hề.

Để trở thành CEO đòi hỏi vô vàn kĩ năng tỉ lệ thuận với độ lớn của công ty. Steve Blank đã tốn nhiều công sức để liệt kê những kĩ năng này trong loại bài Scalable Start-up series. Chúng ta hầu như không tìm được nhà sáng lập nào sở hữu đầy đủ những kĩ năng trên vào thời điểm họ tạo ra công ty.

Do đó, nhà sáng lập cần phải học tập những kĩ năng trên để có thể đưa công ty vào guồng mà không lo … trật bánh. Sẽ mất nhiều thời gian, công sức, cả nỗi buồn, sự chán nản và cả thất vọng khi đối mặt với những thất bại bước đầu, và tất nhiên không thể thiếu tiền bạc.

Tuy vậy hầu hết các nhà sáng lập đều muốn trở thành CEO, bởi đó là cách tốt nhất để dẫn dắt công ty đi đúng hướng.

Hai phẩm chất cần thiết để đánh giá liệu một sáng lập viên có tư cách để trở thành CEO:

* Khả năng kiến tạo của Steve Jobs, nhìn ra tham vọng đúng đắn của Bill Campbell và sẵn sàng đạt đến nó của Andy Grove.

* Tham vọng tạo ra một đế chế lớn, vững mạnh, sẵn sàng làm mọi điều để đạt được mục đích.

Nếu nhà sáng lập đã hội đủ cả hai yếu tố trên, các nhà đầu tư hãy khích lệ để họ dám thử nghiệm. Nếu họ thất bại, hãy giúp họ tìm ra Eric Schmidt và John Morgridge tiếp theo.

 

Tham khảo: Ben Horowitz blog

This entry was posted in Kỹ năng lãnh đạo and tagged . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *